Material
ӘОЖ: 378.147.227
ҒТАМР: 14.35.09
ТУРТАЕВ А.К.1, АЛИМБЕКОВ С.Ш.2
1 магистр, Цикл бастығы, Қазақстан Республикасының Ұлттық ұлан академиясы, Петропавл, Казахстан, ORCID: 0009-0004-0966-9760
2 Әскери педагогика және психология кафедрасының әскери педагогика және психология циклінің аға оқытушысы, Қазақстан Республикасы Ұлттық ұлан Академиясы, магистр, подполковник, Петропавл қаласы
ЕРЕСЕК ӘСКЕРИ ҚЫЗМЕТШІЛЕРІН ОҚЫТУДАҒЫ ЗАМАНАУИ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР: ӘСКЕРИ БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ АНДРАГОГИКАЛЫҚ ТӘСІЛ, ЦИФРЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ТӘЖІРИБЕЛІК БАҒДАРЛАНҒАН ӘДІСТЕР
Андатпа. Мақалада ересек әскери қызметшілерін оқытудың заманауи педагогикалық технологияларына кешенді талдау жасалған. Андрагогикалық тәсілдің теориялық-әдіснамалық негіздері, әскери білім беруді цифрландыру және кәсіби құзыреттіліктерді қалыптастырудың тәжірибелік-бағдарланған технологиялары қарастырылады. Контексттілік, модульділік, цифрлық трансформация және іс-әрекеттік оқыту принциптеріне негізделген әскери қызметшілерді дайындаудың интегративті моделіне көшу қажеттілігі негізделеді. Әскери білім берудің синергетикалық моделіне авторлық түсіндірме ұсынылады.
Түйінді сөздер: Андрагогика, әскери білім беру, цифрландыру, педагогикалық технологиялар, құзыреттілікке негізделген тәсіл, әскери қызметшілер, тәжірибелік-бағдарланған оқыту
ТУРТАЕВ А.К.1, АЛИМБЕКОВ С.Ш.2
1 магистр, Начальник цикла, Академия Национальной гвардии Республики Казахстан, Petropavlovsk, Казахстан, ORCID: 0009-0004-0966-9760
2 Старший преподаватель цикла военной педагогики и психологии кафедры военной педагогики и психологии, Академия Национальной гвардии Республики Казахстан, магистр, подполковник, город Петропавловск
СОВРЕМЕННЫЕ ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ТЕХНОЛОГИИ В ОБУЧЕНИИ ВЗРОСЛЫХ ВОЕННОСЛУЖАЩИХ: АНДРАГОГИЧЕСКИЙ ПОДХОД В СИСТЕМЕ ВОЕННОГО ОБРАЗОВАНИЯ, ЦИФРОВИЗАЦИЯ И ПРАКТИКО-ОРИЕНТИРОВАННЫЕ МЕТОДЫ
Аннотация. В статье представлен комплексный анализ современных педагогических технологий обучения взрослых военнослужащих. Рассматриваются теоретико-методологические основы андрагогического подхода, практико-ориентированные технологии цифровизации военного образования и формирования профессиональных компетенций. Обосновывается необходимость перехода на интегрированную модель подготовки военнослужащих, основанную на принципах контекстности, модульности, цифровой трансформации и действенного обучения. Представляется авторское толкование синергетической модели военного образования.
Ключевые слова: Андрагогика, военное образование, цифровизация, педагогические технологии, подход, основанный на компетенциях, военнослужащие, опытно-ориентированное обучение.
TURTAYEV A.1, ALIMBEKOV S.S.2
1 Master's degree, Head of Department, Academy of the National Guard of the Republic of Kazakhstan, Petropavlovsk, Казахстан, ORCID: 0009-0004-0966-9760
2 Senior lecturer of the Military Pedagogy and Psychology cycle at the Department of Military Pedagogy and Psychology, Academy of the National Guard of the Republic of Kazakhstan, Master’s degree, Lieutenant Colonel, Petropavl city
MODERN PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN THE TRAINING OF ADULT MILITARY PERSONNEL: AN ANDRAGOGIC APPROACH IN THE SYSTEM OF MILITARY EDUCATION, DIGITALIZATION AND PRACTICE-ORIENTED METHODS
Annotation. The article presents a comprehensive analysis of modern pedagogical technologies for training adult military personnel. The theoretical and methodological foundations of the andragogic approach, practical-oriented technologies for digitalization of military education and the formation of professional competencies are considered. The need to switch to an integrated model of training military personnel based on the principles of contextuality, modularity, digital transformation and effective training is justified. The author's interpretation of the synergistic model of military education is presented.
Keywords: Andragogy, military education, digitalization, pedagogical technologies, approach based on competencies, military personnel, pilot-oriented training.
Кіріспе. Заманауи әскери білім беру соғыс сипатының өзгеруі, қарулы күштерді цифрландыруы және әскери қызметшілердің кәсіби дайындығына қойылатын талаптардың өсуіне байланысты жүйелі трансформация жағдайында жұмыс істейді. Бұл жағдайларда дәстүрлі білімдік парадигма тиімділігін жоғалтып, құзыреттілік-іс-әрекеттік моделіне орын береді.
С.И. Змеев атап өткендей, «ересектерді оқыту олардың өмірлік және кәсіби тәжірибесіне негізделуі керек, бұл тәжірибе білім беру процесінің ресурсына айналады» [1, б.45].
Оқыту субъектісі ретіндегі әскери қызметші мынадай ерекше сипаттамаларға ие: жоғары кәсіби мотивация; қызметтік тәжірибесі; тәжірибелік нәтижеге бағдарланғандығы; оқыту уақытының шектеулілігі. Сондықтан, әскери білім берудің педагогикалық жүйесі андрагогика, цифрлық технологиялар және тәжірибелік-бағдарланған оқытуды интеграциялауға негізделген ғылыми негізделген трансформацияны талап етеді.
Зерттеудің әдіснамалық негізін мыналар құрайды: жүйелі тәсіл; іс-әрекеттік тәсіл (А.Н. Леонтьев, С.Л. Рубинштейн); құзыреттілікке негізделген тәсіл; андрагогиканың тұжырымдамалары (М. Ноулз, С.И. Змеев); цифрлық педагогика концепциялары.
Мынадай әдістер қолданылды: ғылыми әдебиеттерді теориялық талдау; білім беру модельдерін салыстырмалы-салыстырмалы талдау; педагогикалық технологияларды жүйелеу; әскери білім берудің тәжірибелік тәжірибесін жалпылау.
Андрагогика – бұл ересектердің жас ерекшеліктерін, психологиялық және әлеуметтік ерекшеліктерін ескере отырып, оларды оқыту теориясы мен тәжірибесі. Педагогикадан айырмашылығы, ол тәуелсіздікке, білімдерді тәжірибелік қолдануға, жеке тәжірибені пайдалануға және оқушылардың жоғары мотивациясына негізделеді [2]. Ересектерді оқыту туралы ғылым ретіндегі андрагогика М. Ноулзтің еңбектерінде дамыды, ол негізгі принциптерді тұжырымдады:
1. Оқушының оқыту мақсаттарын түсіну қажеттілігі;
2. Өмірлік тәжірибеге сүйену;
3. Кәсіби міндеттерге байланысты оқуға дайындық;
4. Білімдерді тәжірибелік қолдануға бағдарлану;
5. Ішкі мотивация.
М. Ноулз мынаны атап өтті: «Ересек адамдар білімдердің өздеріне не үшін және қазір қажет екенін түскенде ғана тиімді оқиды» [2, б.56]. Әскери білім беруде бұл принциптер ерекше маңызға ие, себебі оқыту функционалды-мақсатты сипатқа ие. Заманауи зерттеушілер сонымен қатар, андрагогикалық тәсіл мынаны мүмкін ететінін атап өтеді: оқытуды жекеландіру; кәсіби тәжірибені ескеру; материалды меңгеру тиімділігін арттыру [3, б.112].
Цифрландыру – қарулы күштердің білім беру ортасын трансформациялаудың негізгі факторы болып табылады. Ол мыналарды енгізуді қамтиды: электронды білім беру платформалары; жауынгерлік әрекеттерді, табиғи және техногендік сипаттағы төтенше (дағдарыстық) жағдайлардың салдарын жоюды модельдеу жүйелері; VR/AR технологиялары; құзыреттіліктерді бағалаудың интеллектуалдық жүйелері (соның ішінде ЖС).
Е.Ю. Миненко пікірінше, әскери білім беруді цифрландыру «әскери қызметшілерді даярлаудың статикалық моделінен динамикалық, бейімделуші жүйеге көшуге мүмкіндік береді» [4, б.87].
Цифрландырудың негізгі функциялары: имитациялық (жауынгерлік жағдайларды, болжамды, табиғи және техногендік сипаттағы төтенше (дағдарыстық) жағдайлардың салдарын жоюды модельдеу); диагностикалық (құзыреттіліктерді бағалау, соның ішінде ЖС-ны қолдану); басқарушы (оқытуды мониторингілеу); дидактикалық (күрделі процестерді көрнекілеу).
Артықшылықтары: оқытудың шынайылығын арттыру; тәуекелдерді төмендету; білім беру траекторияларын жекелендіру.
Шектеулер: цифрлық теңсіздік; оқытушылардың дайындығының жеткіліксіздігі; инфрақұрылымның жоғары құны.
Тәжірибелік-бағдарланған оқыту әскери қызметшілерді даярлаудың өзегі ретінде қарастырылады. А.А. Вербицкий контекстік оқытуды «білімдерді меңгеру болашақ кәсіби қызмет контекстінде жүзеге асырылатын жүйе» ретінде анықтайды [5, б.64].
Негізгі технологиялар: кейс-әдіс (жауынгерлік жағдайларды талдау, болжам, дағдарыстық (төтенше) табиғи және техногендік жағдайлардың салдарын жоюды талдау), тактикалық жаттығулар, іс-әрекет және рөлдік ойындар (әскери командалық-штабтық ойындар), тренажерлік дайындық, жағдайлық модельдеу.
Тәжірибелік-бағдарланған тәсіл мынаны қамтамасыз етеді: оперативті ойлауды қалыптастыру, шешім қабылдау дағдыларын дамыту, стресс төзімділігін арттыру, командалық өзара әрекеттестікті қалыптастыру.
Әскери қызметшілерді оқытудың интегративті моделі.
Заманауи әскери оқыту моделі синергетикалық болуы керек және үш өзара байланысты компонентті қамтуы керек:
Андрагогикалық компонент – субъектілік, тәжірибені есепке алу, өзіндік қызмет.
Цифрлық компонент – виртуалды тренажерлер, бейімделуші оқыту жүйелері, электронды курстар.
Тәжірибелік компонент – жауынгерлік міндеттерді модельдеу, болжам, талдау, дағдарыстық (төтенше) табиғи және техногендік жағдайлардың салдарын жою, тактикалық жаттығулар, командалық қызмет.
Осылайша білімдерді оқытудан іс-әрекеттерді оқытуға көшуді қамтамасыз ететін интегративті модель қалыптасады.
Интегративті модельді жүзеге асыру үшін мынаны қамтамасыз ету қажет:
1. Жаңа типтегі оқытушыларды (цифрлық жүйелердің андрагог-операторларын) даярлау;
2. Цифрлық инфрақұрылымды дамыту;
3. Бағдарламаларды модульді-құзыреттілікке негіздеп құру;
4. Аралас оқытуды енгізу;
5. Құзыреттіліктерді үздіксіз бағалау жүйесі.
С.Г. Вершловский мынаны атап өтеді: «Ересектерді білім беру икемді кері байланыс және өзін-өзі бағалау жүйесі болғанда ғана тиімді болады» [6, б.39].
Тәсілдердің прогрессивтілігіне қарамастан, мынадай кедергілер бар: институционалдық инерция, әдіснамалық қамтамасыз етудің жеткіліксіздігі, өзгерістерге қарсылық, оқушылардың жүктемесінің артуы, цифрлық ресурстардың шектеулілігі.
Ерекше қарама-қайшылық мыналар арасында байқалады: дәстүрлі пәндық-орталық модель мен тұлғалық-орталық андрагогикалық модель арасында.
Талдау көрсеткендей, әскери қызметшілерді даярлаудың тиімділігі мыналарды интеграциялау кезінде айтарлықтай артады: андрагогикалық принциптер, цифрлық технологиялар, тәжірибелік-бағдарланған әдістер. Бұл интеграция нақты кәсіби қызметке бағдарланған бейімделуші әскери оқытудың жаңа білім беру парадигмасына көшуді қамтамасыз етеді.
Қорытынды. Ересек әскери қызметшілерін оқытудың заманауи педагогикалық технологиялары андрагогика, цифрландыру және тәжірибелік-бағдарланған оқыту синтезіне негізделген күрделі интегративті жүйені білдіреді. Оларды іске асыру жауынгерлік дайындық сапасын айтарлықтай арттыруға, жаңа типтегі кәсіби құзыреттіліктерді қалыптастыруға және әскери қызметшілердің белгісіздік және жауынгерлік жағдайдың (қызметтік-жауынгерлік міндеттің) жоғары динамикасы жағдайында әрекет етуге дайындығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ:
- Змеев С.И. Андрагогика: ересектерді оқыту теориясы мен технологиясы негіздері. – М.: Педагогика, 2003.
- Knowles M.S. The Modern Practice of Adult Education: Andragogy. – New York, 1980.
- Беспалько В.П. Педагогика және педагогикалық технологиялар. – М.: Педагогика, 1999.
- Миненко Е.Ю. Әскери білім беруді цифрландыру // Педагогика және білім беру. – 2022. - №4. – 84-90 б.
- Вербицкий А.А. Контексттік оқыту. – М.: Жоғары мектеп, 2010.
- Вершловский С.Г. Ересектердің білімі: теория және практика. – СПб., 2005.
- Рубинштейн С.Л. Жалпы психология негіздері. – М., 2002.
- Леонтьев А.Н. Қызмет. Сезім. Тұлға. – М., 1975.
- Әскери білім берудің қазіргі технологиялары // Әскери ой №2. – 2023.
- Digital transformation of military education systems // Journal of Defense Studies. – 2024.
REFERENCES:
- Zmeev S.I. Andragogika: eresekterdi oqytu teoriyasy men tekhnologiyasy negizderi. – M.: Pedagogika, 2003.
- Knowles M.S. The Modern Practice of Adult Education: Andragogy. – New York, 1980.
- Bespal`ko V.P. Pedagogika zhәne pedagogikaly`қ texnologiyalar. – M.: Pedagogika, 1999.
- Minenko E.Yu. Әskeri bіlіm berudі cifrlandy`ru // Pedagogika zhәne bіlіm beru. – 2022. - №4. – 84-90 b.
- Verbiczkij A.A. Konteksttіk oқy`tu. – M.: Zhoғary` mektep, 2010.
- Vershlovskij S.G. Eresekterdің bіlіmі: teoriya zhәne praktika. – SPb., 2005.
- Rubinshtejn S.L. Zhalpy` psixologiya negіzderі. – M., 2002.
- Leont`ev A.N. Қy`zmet. Sezіm. Tұlғa. – M., 1975.
- Әskeri bіlіm berudің қazіrgі texnologiyalary` // Әskeri oj №2. – 2023.
- Digital transformation of military education systems // Journal of Defense Studies. – 2024.
Discussion
No comments yet.